• رنج باغبــان
  • جدل در ملکوت
  • دهقــــان نـــامه
  • گــــدا نــــامه
  • حماسه ظلمت شکن
  • حمــاسه خاوران
  • حماسـه هیزم شکن
  • لالــه های قافلانکوه
  • امیـــر کبیـــر
  • خـــادم نـــادم
  • چنین گفت بودا
  • آلبرت شوایتزر
  • کلیات بسیج خلخالی

در باب حماسه هیزم شکن

بسیج خلخالی خالق اثر معروف حماسه هیزم شکن است

در سال 1345 این کتاب به عنوان نامزد جایزه ادبی نوبل معرفی می گردد به دلیل اینکه کتاب به زبان فارسی نوشته شده بود در کمیته نوبل مورد بررسی قرار نگرفت ولی دانشگاه تهران که یک مرجع مهم علمی بود این اثر را مستحق دریافت این جایزه دانسته است.

 

استاد عبدالله باقری (فرزانه ‏پور) متولد 1292 در تهران است و یکی از اساتید بنام هنر تذهیب ایران زمین است که تذهیب اثر معروف حماسه هیزم شکن از شاهکارهای او محسوب میشود .

 

استاد محمد تجویدى متولد سال ۱۳۰۳ در تهران، فرزند محمدهادى تجویدى، استاد نقاشى هنرهاى زیبا و از شاگردان کمال ‏الملک نقاش بزرگ قاجار بود.

محمد تجویدى حدود صد و بیست جلد کتاب از دیوان‏ هاى شعراى ایران همچون سعدى، حافظ، بابا طاهر عریان، فردوسى و دیگران را به تصویر کشیده است.

تجویدى تصاویر کتاب حماسه ‏ى هیزم ‏شکن اثر بسیج خلخالى را بهترین اثر خود مى ‏انگارد.

حاضرین در سایت

ما 57 مهمان آنلاین داریم
خانه کلیّات بسیج خلخالی وداع با سیاست
وداع با سیاست مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
شنبه, 17 تیر 1391 ساعت 00:29

وداع با سیاست

 

در دل آن شام شوم بی سحر                                  خفته چشمان ثریا و قمر

ناگهان آمد به خوابم مولوی                                      خالق دیوان شمس و مثنوی

پیشوای راستین عارفان                                          پیشمرگ کاروان عاشقان

نوح ساحل های بحر آسمان                                     شهپر اوج دل و معراج جان

جان رهانده از دیار دیو تن                                        کرده در بر، جای پیراهن، کفن

داغ سوزان محبّت بر جبین                                       فاتح دروازۀ حقّ الیقیین

آن همای قُلّۀ قاف غنا                                            داده مفتاح مناعت بر هُما

عارضش درهاله های پرنیان                                     مثل قرص ماه، بین کهکشان

گوئیا، خورشید خاور سرزده !                                   محبس جان را حبیبی در زده !

گوئیا بخت گریزان پای من                                        کرده روشن ظلمت یلدای من

گوئیا الطاف ربّ العالمین                                         گشته نازل بر دل زار و غمین

ردّ یوسف یافته یعقوب من                                      یا شکسته صُمت، صبر ایوب من

رحم کرده ذات حق بر حال من                                بر دمیده کوکب اقبال من

صبح گشته لیلۀ ظلمانیم                                       ختم گشته مهلت حیرانیم

از جبینش پرتو افشان موج نور                                 بر دو چشم تار این خفّاش کور

از کَرَم آن عارف مسکین نواز                                  چون پدر لب بر نصیحت کرد باز

چون صدف دُرج دهانش باز گشت                           نای، با نائیّ خود دمساز گشت

* * *

گفت هان، ای باز عرشی آشیان!                          چون شدی هم آشیان، با ماکیان!

رانده از درگاهِ اهل دل شدی!                               چون خراطین خلطِ آب و گِل شدی!؟

عابر دروازۀ دیوان شدی!                                      با حرامی، یار و هم پیمان شدی!

هان، چرا، ای شاعر دل پر ملال                            سر فرو بُردی به بحر قیل قال

ترک گفتی دودمان عافیت!                                  تن گرفتی، جامه های عاریت!؟

عندلیبان را نهادی در چمن!                                 صرف کردی عُمر با زاغ و زغن!

هم قطار کاروان غول ها                                     همسفر با خیل دل مشغول ها

آن سیاست پیشگان لاف زن                               گردن هر یک چو ناقه، یک رسن

هر رسن را چند شیطان تافته                              پیر جولا، زان، هزاران بافته

تا به بند آرد سَرِ آزادگان                                     تا عقم گردد از آن زال زمان

تا کند خاموش بانگ نای را                                 بانگ وجدان بلند آوای را

 

رسالت شاعران:


«شاعران» آموزگار رادی اند                                 جبرئیل «بعثت» آزادی اند

ترجمان زجر حرمان دیدگان                                  در دفاع عدل و حق وجه الضمان

عندلیبا خود چرا کرکس شدی!                             جای گل مألوف خار و خس شدی!

زهرمارت لقمه های چرب و نرم                             نیش جانت جامه های شیک و گرم

حکم وجدان را گرفتی سرسری                             بر گزیدی پیشۀ تن پروری

در مقام حرمت استاد پیر                                     من چنان شاگرد الکن سر به زیر

چون فراری کودک از دامان مام                              متهّم بر لرزش و فعل حرام

سایه ای لرزان به پیش آفتاب                               عابری عطشان کنار چشمه آب

سارقی، جان بُرده از دزد و عسس                        مانده در خم عسل مسکین مگس

توبه کرده متهّم در دادگاه                                   از خطایا پیش قاضی عذر خواه

* * *

عرض حال:

گفتم، ای غواص دریای کمال                               رخصتی تا بر دهم شرح مقال

من به قصد، خدمت خلق خدا                             موزۀ اخلاص پوشیدم به پا

تا گره ها از کلافی وا کنم                                   با پلیدیّ و کژی هیجا کنم

خود، برای خلق ارزانی کنم                                  نی تن آسانی، گران جانی کنم!

دفع حرمان کردن از یک دادخواه !                          به ز عمری خلسه کُنج خانقاه!

ذره ای از رنج مردم کاستن!                                  نیست بهتر خود به زهد آراستن!؟

خود شکستم تا بسازم غیر را                               شر خریدم تا رسانم خیر را

تا بر آرم خاری از پای کسی                                 خوار گشتم پیش هر خار و خسی

ناخن از آن خواستم خاری کشم                            قوّت از آن یافتم باری کشم

استطاعت گر نباشد کو زکات !                             غیر خدمت، چیست حاصل از حیات!

زیستن در عزلت و در انزوا!                                  نیست آیا خُلف فرمان خدا!؟

پُر کنم چاهی برای عابران                                  تا نیفتد چند نابینا در آن

وارهاندن برّه گان از چنگ گرگ                            نیست آیا کیش مردان بزرگ!؟

خویشتن خواهان به خدمت کاهلند                       ناظر مغروق و خوش در ساحلند

خلق را دعوت به خدمت می کنیم!                        خود چرا زین وعظ غفلت می کنیم!؟

واعظ نا متعظ را بهره چیست ؟                             خواهد از غیر، آنچه او را زهره نیست

آنکه خواهد طوطی شکّر بیان!                              بایدش پوید، ره هندوستان!

در پی گفتار اگر کردار نیست                                لاف عاشق جز فریب یار نیست

گر عمل نَبوَد ، چه، حاصل از سخن!                     هی لَبَن گفتن ندوشیدن لبن!

تا غریقی را رهانم از خطر                                  دامن خدمت فشردم بر کمر

تا مریضی یابد از مردن نجات                               با خلوص دل زَدم قید حیات

تا زمین گیری به پا خیزد ز جای                           دَر بدر گشتم خود افتادم ز پای

من به دل قصد عبادت داشتم                            نی سر شوق سیاست داشتم

تا رسد، پستان مامی قطره شیر                        بی رمق طفلی شود زآن قطره سیر

قطره قطره جان فشاندم در تلاش                       دست شستم از تلاش اندر معاش

در بَرِ اطفالم از شرمندگی                                لِه شدم از خفّت و درماندگی

یک تبسّم از لبانم کس ندید                             در جوانی مویم از غم شد سپید

از غم محنت کشان میهنم                              نی غم جان، یا که فرزند و زنم

در گمانِ من بشر اولادِ ماست                          مادر ما، دخت ما، داماد ماست

دامن همّت نه بسته بر کمر!                            وصف رستم را چه می باشد اثر!؟

خود به ما سر مشق دادی ای عجل                  «از علی آموز اخلاص عمل»

شیر یزدان روز و شب در کار بود                        غم گسارِ مطلق و ایثار بود

ما اگر شاگرد آن مولاستیم                              کاهل ار باشیم  واویلاستیم

گر، علی، اعراض میکرد از عوام                         کی ز غم ها، بود، واقف آن امام

من به فرمان علی المرتضی(ع)                         ابن عَمّ و یار غار مصطفی(ص)

آن یگانه برترین خلق خدا                                  بهر مظلومان عالم، جان فدا

آن، شبی نه غنوده، بی یاد یتیم                         بی پدر را دل نلرزاند نسیم

آن، سَرِ خوان زمانه، روزه دار                              شیرِ افطارش نصیب شیرخوار

مکتب او رهنمای کار ماست                              هادی  و انگیزۀ ایثار ماست

گر علی فرمانده و مولای ماست!                        ترک خدمت حاکی از حاشای ماست!

بیل می زد بر زمین بهر یهود!                             کم کند زحمت از او نز بهر سود!

تا شنا گر، راحت اندر ساحل است                      بر خروش و عمق دریا جاهل است

غوص اعماق از برای آگهی است                         نز پی سیر و شنا  وز گمرهی است

تا بداند فوج اژدرها چه سان                               می کشد بر کام، فوج ماهیان

تا بداند، کوسه های ارّه دار                               چون نماید نسل ماهی تار و مار

تا بداند، آن شکم باره نهنگ                               چون ندارد از ستم آنی درنگ

تا ببیند، عرصۀ بیداد را                                      کام کوسه، ماهی آزاد را

فرق دارد، لامسه با سامعه                               لمس باید کرد حال جامعه

جامعه دریاست، قهرش پر نبرد                           من همان دریا دل، دریا نورد

زآن نهادم پای در کام خطر                                تا شناسم خوی هر بیدادگر

خود چه بد دیده ز داد، آن خیره سر!                    می نورزد جز بد و بیداد و شر!

تا بدانم از چه مظلوم دُژم                                  تن دهد با طیب خاطر بر ستم

تا بجویم درد این بیمار چیست !                          راه درمان، رمز این پیکار چیست!؟

منشاء بیماری و دردش کجاست                        خون شریان و رخ زردش کجاست؟

تا ببینم، فوج زالوها کجاست                              کینهمه خون می خورد، خون ها کجاست

تا شناسم آشیان زاغ ها                                  آفت دستانگران باغ ها

تا بدانم لانۀ عقرب کجاست                               تا به بینم حامی اشرف کجاست

سیر تاراج حرامی ها کنم                                  نی که خود، بین حرامی، جا کنم

تا نیابد بر بدی ها کس وقوف                              درس ناخوانده، چه داند از حروف

خلق را واهشتن و خود داشتن                            نیست آیا تخم حرمان کاشتن

موش ها را رخنه انبار از کجاست                         خارهای لانۀ مار از کجاست

تا شناسم گرگهای هار را                                 دیو های مست آدم خوار را

تا بدانم آن خرف گشته شبان                             همچو گرگ از گّله ببریده امان

با کدامین گرگ هم پیمان شده                           از چه بر این گلّه خصم جان شده

شاید از عصیان خبردارش کنم                             هی زنم از خواب بیدارش کنم

گویمش، ای غافل کشور مدار                             دست ازین همکاری گرگان بدار

تو مگر دزدی که زرها مال توست!؟                       هر کجا، رند و دغل دلّال توست!

حیف از این ایران که ویرانش کنی                         چون مدائن زآنِ جغدانش کنی

خود دهات کشورت ویران شده                            گندم بیگانگانت نان شده

خود ندانی خیره رأی مسخره                               آنچه بر خوان هاست از شیر و کره

موز و سیب و یا برنج و استخوان                           هست محصول دیار این و آن

گله را خوردند گرگان دله                                    نی بَره، نی میش ماند اندر گله

تا که هفتاد و دو ملت دوُشَدَت                             آنچه داری خون به شریان نوشدت

گر دو روزی نان و آبت دیر شد                              ملّت از بی قوُتی از جان سیر شد

انقلاب و شورش و غوغا کند                               خائنان را در جهان رسوا کند

طفل دهقان را دُهل گشته شکم                         مادرش بی شیر و دل پر ز آه و غم

تو در آن کاخ مجلّل روز و شب                             غرق عیش و عشرتی یا للعجب

با گروهی خائن میهن فروش                              گرم رقص و رتق و فتق و عیش و نوش

* * *

ننگ بادا بر تو ای غول فساد                              حیف از این میهن که تو دادی به باد

حیف از این بوم و دیار بی نظیر                            گشت جولانگاه دزدان شریر

آن وزیرانی که چونان آکله                                  راز دار دزد و یار قافله

سر سپرده در بَرِ بیگانگان                                  دل دگر جا نام ایران بر زبان

گویم ای افسون نیوش بد لگام                            از چه هشتی سلطنت گشتی غلام

از چه این سان مسخ و منگت کرده اند                  مبتلای چرس و بنگت کرده اند

گویمش ای جان گرانِ باده نوش                          بسته چشم و گوش،غرق عیش و نوش

گویمش تو رهبر این ملّتی                                   منشأ هر نقص و عیب و علّتی

عیب های تو سرایت می کند                              از تو یک بد بی نهایت می کند

گویمش هان ای جهول خود پرست                        و ارهان خود را ز مشتی بت پرست

از چه ملّت را به عصیان می کشی                       مملکت را سوی طوفان می کشی

خانۀ سلطان، قلوب ملّت است                            ملّتی کاندر عذاب و ذلّت است

ناگهانی، واژگونت می کند                                 همچو دشمن، غرق خونت می کند

تو امانت دار خلقی، کای امین                             می کند دلهای ملّت را غمین؟

گویمش رو کن به سوی کردگار                           جان منّور کن ز مهر هشت و چار

تا بجوشد از مساماتت خِرد                                تا نهی بر سینۀ بد، دست رد

تا بگویی مادرت را کای نَنِه                                 از چه چسبیدی به دنیا چون کَنِه

چون جوانان، بسته ای پیرانه سر                         دل به ران و سینه و ناف و کمر

دور کن از قصر این لکّاته ها                                طرد کن از جمله این مشّاطه ها

رو به حق کن ای کنیز فاطمه                              بر فساد و کج روی ده خاتمه

رو به محراب محّبت کن نماز                                تا دَرِ دلها شود بر روت باز

خیز بر تیمار بیماران بکوش                                  تا ز وجدان مرحبا آید به گوش

عیش و نوش و کِرّ و فِرّ وچرس و بنگ                    هست کار مردم پست و دبنگ

ملتی نظّاره بر اعمال تست                                شاهد آمیزش و افعال تست

گر تو باشی همدم بد اختران                             وای بر حال زنان و دختران

«اشرفت» حراج عفّت داده است                        دل به هفتاد و دو ملت داده است

گشته رسوای جهان «شهرام» او                       چون نهنگان، دختران در کام او

آنکه دخت تست نامش هست «شمس»              عقل و عفت را دمی ننموده لمس

«پهلبد» آن بلهوس داماد تو                               ر . . . . . بر گور تو و اجداد تو

«فاطمه» هر شب زن یک نره خر                        این چنین دختر سزد بر آن پدر

روسپی ها دخت شاه کشورند                          وه که بی ناموس ها شرم آورند

آن پسر هایت «حمید» و یا «غلام»                    کرّه های دیگرت هر صبح و شام

چون پلنگان در شکار برّه اند                              گاه روی تپّه گه در درّه اند

هرزه هرزه در قفای آهوان                                تُف بر این آلوده دامان، دودمان

این خَسان سر مشقهای مردم اند                     قعر دریاهای شهوت خود گم اند

این دَدان فرزند شاه کشورند                            راستی از روسپی هم بدترند

این جنایت پیشگان ایرانی اند!                          حاش لله طالب ویرانی اند!

از تتار و وز مغول خونخوار تر                              وه چه ماران زاد آن مام  و پدر

آن یکی بوزینه ای «محمود» نام                        کو به عالم مثل او لقمه حرام

شیر شیطان خورده بر جای لبن                       آفت گل های بستان وطن

آن یکی «احمد رضای» جان گزا                       نی به رخ شرم و نه بر چشمان حیا

گویمش هان، ای بزرگ خاندان                        ملّت ار، ز ین بیشتر آید به جان

پاره سازد پرده های ننگ را                            له کند این دودۀ دل سنگ را

طرد سازد از وطن چون کولیان                        در بدر گردی در اقطار جهان

چون جذامی ها، گریزند از برت                       خود تو مانی، خواهران و مادرت

دست حسرت آن زمان بر سر زنی                  حلقۀ تسلیم بر هر در زنی

که نه راه پیش رو مانَد نه پس                        کس نمانَد جز خدایت داد رس

آن زمان بر دل کنی یاد اله                            که، بسر افتاده ای در قعر چاه

«لطف حق با تو مدارا ها کند»                       «چونکه از حد بگذرد رسوا کند»

پیر از پُرگوئی ام آمد به خشم                         موج زد طوفان خشم از هر دو چشم

گر وصال افتاد، ای مرد سلیم                         الحذر، الغوث از خشم حلیم

خم بر ابرو، دیده پُر خشم و عقاب                   خیره، من چون صَعوه بر چشم عقاب

بانگ زد، کای غرقه در وهم و خیال                  گُم نموده،فرقِ ممکن از محال

کی تواند گم شده از کاروان !                         از حرامی سازد ایمن ساربان!

خود تو اندر وادی غفلت گمی !                       وین عجب در جستجوی مردمی!

شاعرا!، ای نپخته// در سودای خام                 سرسری، سر کرده بر سِرّ کلام

«کار پاکان را قیاس از خود مگیر»                    «گرچه باشد در نوشتن شیر شیر»

من هم از این پند های سودمند                      داده ام بر شاه بغداد و خجند

لیک کو حاصل از آن صد گفته ها                      گوهران ، سفته و نا سفته ها

هر چه من گفتم بد از بد تر نمود                       «با سیه دل پند گفتن را چه سود»

بود اگر پند و نصیحت را اثر                               از مَلَک برتر بُدی نوع بشر

تا نگردد خلق زآلایش زلال                              با نصیحت هست اصلاحش محال

تا نگردد پاره گوش وهم ها                             وآن عقال از عقل و هوش و فهم ها

تا نگردد خرق عادت از بشر                            پند یاسین است اندر گوش خر

بینی ار گوید ز صیّاد الحذر!                             خود چو صّیاد است بر صیدی دگر

گر فغان دارد ز عدوان و ستم                         خود ستم رانست و جابر بیش و کم

همچو آهو، گر که نالد از پلنگ                         خود هزاران چنگ با خون کرده رنگ

ظلم آن نَبوَد که تنها بر من است                     بس ستم دیده، ز من در شیون است

آنکه از یزدان،  طلب قوّت کند                          نز برای رأفت و خدمت کند

زور خواهد بازوان را خم کند                            خود به پیش آهوان ضیغم کند

از خدا خواهد که گردد زورمند                          تا هزاران ناتوان آرد به بند

تا سلاحی یابد  و خیزد به جنگ                      تا شود سهراب یل را عرصه تنگ

تیغ از آن خواهد شکافد سینه ای                     تیر از آن گیرد در آرد دیده ای

ثروت اندوزد شود سرمایه دار                          گَله پروارد که گردد چوبدار

گیر و دار جمله، جنگ زرگری است                    قصد فتح و نصر، بهر برتری است

از خدا خواهد از آن تیغ و سلاح              تا بر آرد از جهان بیخ فلاح

او خدا را، همچو خود انگاشته               خوف خالق زآن به دل انباشته

تا مبادا فیض و فوزش کم شود              دیدگان زین خوف پر شبنم شود

تا در او باقی است خوی جانور              آنچه باقی مانده از عصر حجر

حاکم و محکوم هر دو جاهل اند             ز آنکه از طی طریقت غافل اند

«گوش کن بر داستان راستان»             «در حقیقت شرح حال ماست آن»

«خوش تر آن باشد که سرّ دلبران»        «گفته آید در حدیث دیگران»

در جوانی آن حکیم غزنوی                    پیشۀ خود کرد شرّ و کج روی

شد ثنا خوان گروه خوک ها                   گُنده های از خِرَد سر پوک ها

باخت، نقد گنج خود بر پای شان            داد در اوج ثرّیا جای شان

خار را، بر اوج تخت گُل نشاند                 زاغ را در جملۀ بلبل نشاند

کرکسان را کرد طاووس عدن                گمرهان را همبر و پیر قَرَن

دیو را همچون مَلَک تصویر کرد                غول را رشک پری تقریر کرد

بر لئیمان گفت به از حاتم اند                 بر سفیهان خواند اعقل آدم اند

حمق را استاد افلاطون نمود                 بید، سرو، و سرو را عُرجون نمود

وحی مُنزل شیهۀ شب دیز را                فیض رحمت عطسۀ پرویز را

هم جلال و جاه «اردوخان» ستود          هم زبان بر مدح قیصر ها گشود

شد زبان چون رورُوَک در کام او              شهره شد بین جماعت نام او

شد سنائی شاعر شیرین سخن          شهره بین خاص و عام و مرد و زن

مخلص و خدمت گذار آب و خاک            ای دریغ از آن فروغ تابناک

سال ها، انوار آن مهر منیر                   منحصر شد بر کنام یوز و شیر

عالم از انوار خود محروم ماند                پشت ابر جهل نامعلوم ماند

بر جُعل تابید و سرگین زارها                گل پلاسید و تناور خارها

* * *

شاعران خورشید های عالم اند            نور امید قلوب آدم اند

ای دریغ از این فروغ لایزال                   گر نتابد جز به اصطبل و مبال

ای دریغ از این فروغ بی خسوف            گر شود روشنگر سامان بوف

گر کند این کوکب رخشان افول            تیره آغل گردد اقلیم عقول

* * *

شاعران، بازانِ عرش اعظمند            گر به بند افتند، از ماکی کم اند

باز دست آموز، چونان کرکس است     بندۀ فرمان هرکس، ناکس است

سر خوش از زنگوله و زنجیر زر            کنج ایوان بی خبر از جوی و جر

گوش بر فرمان که تا گاه شکار          بر کشد از هستی کبکان  دمار

یک دوسه درّاج و قمری پی زند         مخلب و منقار فرق وی زند

یعنی ای صاحب،منم آن تیز چنگ       برّه آهویی فکندم بی درنگ

تا تو از رانش نمائی نوش جان           بر فزاید بر تنت تاب و توان

تا قوی گردی خیانت ها کنی            پنجۀ ظلم و تطاول وا کنی

این اسارت بهر صدها چند طیر         پست و شوم است این چنین خدمت به غیر

بازِ بی پرواز، مرغ خانگی است         کار و بارش قدقد و پر چانگی است

باز عرشی بی کران جولان کند        نی به فرق قمری نالان زند

طیر بی آزار را مضطر کند                تا که  «اردو خان» دماغی، تر کند

باز، خوگر، چون سترون زال هاست   خود وبال گردن آن، دو بالهاست

* * *

پیر ما، خود سالها گمراه بود           باز دست آموز کاخ شاه بود

سال ها آن دُرّ دریای خرد              بود بزم افروز قصر دیو و دد

سکه می زد از سخن بر زرّ ناب       بهر خلق و جلق و دلق و نان و آب

باطلان را مُهر صحّت می نهاد         جاهلان را قدر و عزّت می نهاد

* * *

لیله القدری به پا شد زلزله                    در دلش افتاد شور و ولوله

بانگ زد وجدان، هلا ای «غزنوی»            تا به کی، فسق وفساد و کجروی

ذوب شد در کورۀ حدّاد حق                  گنگ شد از غرّش فریاد حق

رعدی از اعماق جانش زد نهیب             گشت خاکستر سنائی زان لهیب

سوخت یک جا آنچه در انبار بود              آنچه در مرداب تن مردار بود

طفل وجدان جست از قنداق تن             مرده در تابوت تن شد نعره زن

پاره شد ز آن پرده های گوش ها           عاریت های خر و خرگوش ها

دست حق دروازه های جان گشود         بر سنائی زد سروش حق درود

* * *

بندی زندان تن شد قهرمان                 مرشد اهل طریقت در جهان

دیدگان از خواب غفلت باز کرد              باز عرشی از قفس پرواز کرد

لانه ها را هِشت بهر ماکیان                پر گشود از لانه تا معراج جان

آن ثنا گر شاعر ظلمانیان                    کاروان نور را شد ساربان

چون در آید پنبه ها از گوش جان           جبرئیل از عرش آید ترجمان

کای سنائی عرش جولانگاه تست         قاب قوسین خیمه و خرگاه تست

باری آن گم کرده اصل خویش را           جست آخر راه وصل خویش را

جان رهانید از ظلام زندگی                 بر گشود از پای قید بندگی

پشت و پا بر شوکت شدّاد زد             دست رد بر صید و بر صیّاد زد

قفل زندانهای غفلت وا نمود               آن «خودِ» گم گشته را پیدا نمود

دیدِ دیگر یافت، دید خفته اش             زاده شد از خود، خودِ به نهفته اش

هِشت تلّ خاک را بر خاکیان               شد نگین خاتم، افلاکیان

* * *

خود تو هم ز آن دودمان و دوده ای      گوهر جان در غبار آلوده ای

آن غبار از چهرۀ جان پاک کن             پر گشا و طوق در افلاک کن

«این جهان زندان و ما زندانیان»         «بشکن، ای زندان خود را وارهان»

تیز کردن دشنۀ صیاد ها                  هست کار و پیشۀ حدّاد ها

خیز ای جان تا غم عالم خوریم           غصّۀ رنج بنی آدم خوریم

کز ملائک کرده بر آغل هبوط             بر حفیض از اوج ها کرده سقوط

ممتلی از کینۀ  هابیل ها                 در پی قطع پی قابیل ها

گر نگیرد انتقامِ آن سلف                  هست پور بی تعصّب، ناخلف

* * *

شاعران وصّال وحدت آمدند             نی برای فصل و کثرت آمدند

تا بر اندازند بیخ فرق ها                  فرق خلق غرب ها و شرقها

شرقی و غربی به کیش عارفان        یارِ یک دارند، در باغ جهان

خلق ها انوار مشکات وی اند           هم نوا و نغمه های یک نی اند

لیک افسون سیاست باز ها            با هزاران نغمه و آوازها

بانگ یک نی صد هزاران کرده اند      پر ز موی، مویه داران کرده اند

 

دریای سیاست

 

ای به دریای سیاست غوطه ور                 دیده واکن نگذرد آبت ز سر

بشنو از این بلخی غربت زده                    تجربت ها بر سرش ضربت زده

این سیاست را بسی زیر و بم است          هر گذر را چند صد پیچ و خم است

در پس هر کوچه اش جاسوس هاست       گردن هر ناقه اش ناقوس هاست

بانگ هر ناقوس، هر دم یک درا                 گاه از کوفه، گهی از کربلا

راکب هر ناقه اش فتّانه ای                     دلبری، جانانه ای، شیطانه ای

پای صد یل بسته تار طُرّه اش                 صد سوار رخش نوپا کُّره اش

چشم شهلایش خراج هند و چین            نیم نازش ناز شصت عقل و دین

گر، دمی،برهم صف مژگان زند                 آتش اندر خرمن ایمان زند

گه سکندر را کشد بر کارزار                    تا دیاران را نماید تار و مار

گاه «دارا» را، کشد در آسیاب                تا جگر بندش کند کرکس کباب

گاه بر تاسیس بخشد رشوه ای              تا سکندر، خر کند با عشوه ای

گه سلیمان را فرستد، از سبا                کاروان غصه و رنج و بلا

در دمی، ترک سلیمانی کند                  در غم هجران، غزلخوانی کند

عارض لیلی دهد بلقیس را                    والۀ رامین نهاند ویس را

ای، سمند و رخش چوبین کرده زین         وی به کشتیّ هوسها سر نشین

ای پیاده، رخش زآن رستم است             با تو، او بیگانه و نامحرم است

تا به جُنبی بر زمینت می زند                  داغ حرمان بر جبینت می زند

قعر دریا اژدر افکن ناوها                        کُنج هر یک چند شیطان کرده جا

هر یکی جاشوی چندین ناخدا                کس چه داند، راه کو، ساحل کجا !

«رشته ای بر گردنش افکنده دوست»      «می برد آنجا که خاطر خواه اوست»

طبع این دریا، چو طبع جانی است           گاه آرام و گهی طوفانی است

موج هایش بی حساب و در هم است      منشاء هر موج از دیگر یم است

نوح در این پهنه سرگردان شود               از هجوم موج ها حیران شود

گاه از دریای هند آرد هجوم                   گه ز«بحرالمیّت» و دریای روم

گه شمال و شرق نورانی شود               گه جنوب و غرب ظلمانی شود

گاه با یک رعد و برق ناگهان                  امن و آرامش گریزد از میان

نوح انگارد که جزر و مدّ آب                    هست فرع گشت ماه و آفتاب

بی خبر از آنکه در اعماق بحر                 آن نهنگانند در کنکاش و قهر

آن نهنگانند با هم در ستیز                    وآن جهنده موج ها ز آن جست و خیز

بین جاشوها اگر نامحرم است               نوح خود مغروق دریای غم است

از شیاطین سیاست الحذر                    وز فسون های ریاست الحذر

الحذر از سوسۀ اطرافیان                      در مدیحت هر یکی را صد زبان

گه بر اوج کبریایت می برند                    گاه با سر بر زمینت می زنند

بادبادک بازی، این بچه ها                     تو بدست بچه ها بازیچه ها

دل نهادن بر وفای نی ثبات                   زهر خوردن باشد از چشمه حیات

نیست قول و فعل ها را اعتبار                طبع مردم هست چون ابر بهار

گاه با یک بارشی گریان شوند               گاه از یک تابشی خندان شوند

گر نپوئی وفق خامان راه را                    می کَنند اندر مسیرت چاه را

قعر آن چَه سرنگونت می کنند               چون مسیحا غرق خونت می کنند

ای شده بازیچۀ بازیچه ها                    شو گریبان را ز طفلان کی رها

بشنو از من این نصیحت ای جوان           نیست ما را بر تو، به زین ارمغان

من خود افتادم بدین دریای ژرف             غرقه گشتم قعر طوفان های حرف

حرف، ها از هر دهان چون موج ها          راند ما را بر حفیض و اوج ها

حرف ها مظروف شد، ما ظرف ها           «مولوی» را برد سیل حرف ها

اصل من شد جذب فرع این و آن            در دلم خاموش شد فریاد جان

چون، عَشَق بر این و آن آویختم               بر سَرِ خود خاک عالم بیختم

من چو کدبانو، هزاران، شوی من             دست هر یک قبضه شد هر موی من

چون مسافرخانه گشتم روز و شب          خُفت در من هم غریب و هم عزب

لانۀ موران شدم ، ماران شدم                اُشتر رنجور عصّاران شدم

خاطرم لبریز گشت از وسوسه               هم چو طفل گنگ کنج مدرسه

جوف جانم موج خیز سوسه ها              گشت آماج نهنگ و کوسه ها

سوسه ها هر لحظه در زاد و ولد            نسل مار ماهی افزون شد، ز حدّ

خالی از خود، پر شدم از دیگران             از مَنِ مَن مُرد آن نام و نشان

مجمع البحرین سوداها شدم                خالی از خود، پر ز غوغاها شدم

فوج خواهش ها مرا محصور کرد             گه مطیع و رام، گه معذور کرد

هان و هان، ای طفل دامان سخن         پند گیر از خبط و لغزش های من

«من به هر جمعیتی نالان شدم    »        «جفت بد حالان و خوش حالان شدم»

«هر کسی از ظنّ خود شد یار من»        «وز درون من نجست اسرار من»

آن یکی گفتا که «بلخی» «رومی» است   آن دگر گفتا که نی، نی بومی است

عده ای گفتند حقّا بلخی است              همچو حنظل زآن سبب پر تلخی است

آن یکی گفت از «امامیه» است او           آن دگر گفت از «کلامیه» است او

آن یکی گفتا «حروفی» مسلک است      آن دگر گفتا «شعوبی»مذهب است

من شدم چون لاشه گِردَم کرکسان        مُثله شد هر ذره ام در هر دهان

آن یکی گفتا شقیّ و ملحد است           آن دگر گفتا، سعید و مرشد است

آن نه گفتارش ز طیب خاطرش               بلکه از گِل وارهاند قاطرش

آن یکی گفتا، همه روی و ریاست           آن دگر نی، نی، که پاک و پارساست

دم ز عرفان و طریقت می زند !              پس چرا رغم شریعت می تند!؟

«مثنوی» گوید که فرقان من است!        جبرئیل از عرش رهبان من است!

ای بسا زندیتی بر تن رخت دین//          رخش ایمان و فصاحت کرده زین

چشمه ها را پر ز خاک و شن کند         در زیارت گاه ها آمین کند

نزد «مولا» جان نثارم بنده ام                دل ز مهر آل تو آکنده ام

من غلام بارگاه حیدرم (ع)                   خاک پای حضرت پیغمبرم(ص)

سر به کف جان برخی آن حضرتم          نیست جز فوز شهادت حسرتم

ای نثارت، قطره قطره خون من              وی فدایت، این دل محزون من

این کمال مطلب،این خادم است            سفله، کاو، زین جان نثاری نادم است

* * *

با چنین لفّاظی پر طمطراق                  می نشیند پشت جولانگر بُراق

همچو «سلمان» طیّب و طاهر شود       چون «ابوذر» در نظر ظاهر شود

روز دیگر این رهین جان فدا                  بر معاویه نماید اقتدا

کای، امام بی بدیل و بی قرین             کار ساز اُمّت و مولای دین

جان نثارم، بنده ام، شرمنده ام            جان فدایت می کنم تا زنده ام

گاه، ذَمّ شمر ذی الجوشن کند             گاه نار کربلا روشن کند

گه شود روشنگر بزم یزید                    در قدح ریزد، می، هل من مزید

گریه گه، بر زینب کبرا کند                   خنده گه بر گریۀ بی جا کند

این ره و رسم سیاست پیشه هاست    عالم از این رسم و ره ماتم سراست

رخت از آن بردم ز غوغای عوام              مرغ زیرک به که بگریزد ز دام

«نردبام آدمی ما و منی است »           «عاقبت این نردبام افتادنی است»

«احمق است آنکس که بالاتر نشست»   «استخوان پای او خواهد شکست»

سر گذشت من میان خاص و عام           بهر هر جا پخته، خام، و نیم خام

بی غبار آینه عبرت فزاست                   ای فسوسا، چشم عبرت بین کجاست

پس گریبان وارهاندم زین و آن               تا که از خود، گم شده یابم نشان

من که خود از آن، خودِ خود، گم شدم     عاریت جوی خودِ مردم شدم

چیست حاصل لاف از غربت زدن              زیر باران نقش بر تربت زدن

بر کشیدم پای از این خطّ جنون               زین سیاست، زین تباهی، زین فسون

پاک شستم خُم جان از رنگ ها              شیشۀ غفلت زدم بر سنگها

سر سپردم آنچه  را تقدیر بود                 آن مدبّر را هر آن تدبیر بود

لب فرو بستم ز جرّ قیل و قال                فرق لام و میم و نون و دال و ذال

* * *

فرق درک فهم «موسیّ» و شبان           تا که خود جوید خدای لا مکان

اعوجاج راه ها تا سوپ رب                   فرق «انگور» و «اوزوم» فرق عنب

کدخدایی را سپردم بر خدا                  گشتم از افسون این و آن رها

فارغ از عشاق و پیچک ها شدم            سرو بی پیرایه و پروا شدم

رنگ ها بر خُم یک رنگی زدم                قید فرق «رومی» و «زنگی» زدم

فرق ها را شستم از لوح ضمیر              شد یکی، در جمع گمنام و شهیر

گر به قید رنگ باشدگله بان                 با یکی بی مهر و با یک مهربان

فرق بگذارد میان قوچ و میش                آن یکی پروار و این نالان و ریش

گله گردد عرصه گاه کارزار                   میش و بره هر دو گردد تارومار

علت این جنگ ها زین فرق هاست        اصل جنگ غرب ها و شرق هاست

خود تفارق بین شرق و بین غرب           پُر جهان را کرده از آلات حرب

وحدت عالم به کثرت گم شده              زین نمط نوع بشر «بل هم» شده

این تفارق تا میان خلق هاست             جنگ و کین بین بشر فرمانرواست

از تفارق گرگ استثمارگر                     می مکد زالو صفت خون بشر

می فشاند در زمین تخم نفاق              تا بخشکد بیخ نخل اتفاق

تا نیفتد بین گله اختلاف                      گرگ نارد، تیغ حمله از غلاف

«اهل عالم جمله از یک گوهرند»          «قول سعدی معضل یک پیکرند»

گبر و ترسا و نصارا و یهود                    جملگی هستند خلق آن ودود

فرع ها بر اصل ها غالب شده               زآن بشر بر خون خوری طالب شده

فرع های عارضی بر اصل ها                 می کشد، بر خاک و بر خون نسل ها

این سیاست پیشه گان سنگدل           خود نمایند آب ها را پر ز گل

آب چون شد تیره چشم ماهیان            چنگک صیّاد گردد خصم جان

فرقه   بازیّ سیاست پیشه گان            کرده خونِ خلق عالم رایگان

آن به« ترسا» ها کشد شمشیر کین      از چه بی موجب «کلیمی» نیست این!

آن «یهودان»را کشد بر خاک و خون!        از چه می باشد، ز دین من برون!

آن به «گبران» می زند داغ ملال!           آب انگور، از چه در شرعش حلال!

بندگان خق درین مهمانسرا !               طعمۀ مرگ اند از این چون و چرا!

جنگجویان می کُشند اطفال را              تا که فردا به کنند احوال را

می ستانند از کف اش حق حیات         می دهند او را به فرداها برات

تا نتابد آفتاب صلح کل                       کی رها گردد بشر از ذیل زُل

تا بزرگان جهان در ظلمت اند               خصم جان هر دیار و امت اند

فرق ها را دم به دم افزون کنند            تا محبت از جهان بیرون کنند

تا بیارایند افواج جنون                         تا زمین گردد چنان دریای خون

طفل وجدان مرده اندر سینه شان        می خروشد دیو آز و کینه شان

رهبران را، بانگ وجدان، هی زند!؟        این سروش حق ندا، پس کی زند!؟

کی شود بیدار چشم خفته شان         گوهر وجدان آن بنهفته شان

کی، خروشد ای خدا، پس آن سروش؟  تا در آید، پنبۀ غفلت ز گوش!

کی بدانند آن خداوندان زور                 خفت باید عاقبت در تنگ گور

تا بداند آن خداوندان جاه                    پر شده عالم ز موج اشک و آه

تا بدانند، آن سپاه افزودگان               زور غالب نیست هرگز بر جهان

تا جهان خواران ز یزدان غافل اند         چون خراطین غرقه در آب وگل اند

مرده در تابوت تن ایمانشان               هادی ره نیست جز شیطانشان

تا ز حرمان خلایق غافل اند               قعر زندان علایق آفل اند

جز ضلالت نیست در پیمان شان         نیست نافذ در بشر فرمان شان

بی مروت رهبران چون کژدم اند           گر که در دیدار چونان مردم اند

خود گرفتم من یکی ز ایشان شدم       غولی افزون بر همه غولان شدم

ماری افزون بر همه ماران شدم           خاری افزون بر همه خاران شدم

گرگی افزون بر همه گرگان شدم         دیوی افزون بر همه دیوان شدم

تا مگر بیدارشان سازم ز خواب            کی اثر دارد به دریا یک حباب

گر مسیحا، مرده ای را داد جان !         ما کجا و آن دم و آن مردگان!؟

آن زمان بیدار گردند این سران             صور اسرافیل چون آتشفشان

برخروشد چون «دماوند» و«وزو»          دودمانشان را نماید زیر و رو

بر کند بنیاد این خون خوارها                بفکند بر دوزخ این جبارها

بی مروت رهبران دل مرده اند             مارهای سمی افسرده اند

جمله بیمارند گر که سالم اند             جمله نادان اند گر که عالم اند

گر خدای صد هزاران لشکرند              چون مروت نیست مات و شیشه اند

علم اگر آدم کشی و قاتلی است        از چنان علمی نکو تر جاهلی است

علم اگر جباری و غارت گری است        این چنین عالم که از وجدان بری است

ای خوشا بر جاهلان ساده دل            بر صفا و حق و ایمان داده دل

ای خوشا بر آن شبان مهربان             گله را می بخشد از گرگان امان

خواه، ز آن کدخدا، یا بیوه زن              پیش چشمش جمله عضو یک بدن

ای خوشا بر آن شبان مهربان             فرق نگذارد میان این و آن

این از آن بیوه و آن از کدخداست         نوشخوار قوچ بر بُز کی رواست

پاس دارد بره گان گنگ را                 می دمد بر نای این آهنگ را

بره های من، گوارا خواب تان             نوش باد، از چشمه ساران آب تان

هان، مباد، آشفته از گرگان شوید      دل هراسان کرده، قید جان شوید

ما دمی، غافل نه ایم از پاس تان       هیچ عذری نیست بر وسواس تان

من، هشیوارم، ز گرگان، پی زنم        گر کند قصد گله، من هی زنم

این من و این پاسبان با وفا              گرگ را کو، زهرۀ جان شما

خوش بخوابید ای عزیزان رمه            می نه ترسید از خروش و همهمه

ما دو تن خدمتگزار و خادمیم            غفلت اَر شَد پیش وجدان نادمیم

خوش بیاسایید، ما در خدمتیم          گردن اندر زیر بار منتیم

قاضی اعمال ما وجدان ماست         واندرین خدمت گروگان جان ماست

کو شبانانی که ما همچون سگان      پاس داریم از فرامین شبان

این بسر شولا کشیده گله بان         هست خود گرگی به سیمای شبان

این شبانان گرگ های گله اند          زیر پای هر بره صد تلّه اند

* * *

 

خضر راه

 

گر نبودی، خضر راهم شمس دین         جان قلب مولوی بُد پر ز کین

کین آن کو، کرده بود انکار من              صبّ و تکفیر من و گفتار من

کین آن نابخردان کینه توز                    از شرار کینه های سینه سوز

کینۀ تهمت زنان مرتجع                      مردم نمّام، پست مفتضح

هر یکی با صد زبان در صبّ من            باک و بیمی نی ز من و ربّ من

آن زده تهمت که رومی ملحد است      بر گروهی خارج از دین مرشد است

آن یکی کاو چشم بند و ساحر است    پشت و پا بر دین زده زآن شاعر است

هر گروهی جور کرده تهمتی              ترجمان فرقه ای یا، امّتی

پیشه کرده مولوی جادو گری              دین«احمد»ص را گرفته سرسری

در طریقت سکۀ بدعت زده                نفی بر هفتاد و دو ملت زده

از شریعت یکسره سر تافته               در طریقت نو عَلَم افراخته

رام ابلیس است این مرد دژم             کافر است و ملحد و مهدور دم

هر که او را کُشت جایش جنّت است   زآن که بر او بسته باب رحمت است

هر که سازد این دغل را سنگسار       گیرد اندر، روضۀ رضوان قرار

* * *

روزگار من، چنین بود ای پسر             بی گناه، اما سزاوار سقر

نوح طوفانهای هایل شمس دین         جان ما را وارهاند از بحر کین

روزگاری قلب پر سودای من               داد در قعر جهنم جای من

 

مرداب سیاست


قعر مرداب سیاست گم شدم                 آلت بازیچۀ مردم شدم

هر کسی آویخت، کو پس سهم من!؟       ماند پا در گل الاغ فهم من

من رسانیدم ترا بر افتخار!                      بهر تو کردم خلایق را مهار!

من به مردم گفتم این مرد کلان              بهتر است از این فلان و آن فلان

من زدم از بهر تو بر سینه سنگ              روز و شب با کُرد و کافر صلح جنگ

کتف خود کردم برایت نردبام                   تا رساندم من ترا بر این مقام

پر ز کف شد در مدیح تو دهان                 دمبدم چون روُروک کردم زبان

گفتم این پاکیزه دل عالی جناب              کرده دل را در غم مردم کباب

من ترا در قلب ها جا داده ام                 اوج عزّ و جاه مأوا داده ام

بت شدی تو از ستایش های من            قبلۀ دل از نیایش های من

تو شدی محمول و من حمّال تو             تا شوی رایج، شدم دلّال تو

گفتم او را آزمودم در محک                   ذرّه ای نَبوَد در او دوز و کلک

گر عیار دیگران پنج است و بیست          هم عیار او رقیبی نیست،نیست!

من ترا مشهور دوران کرده ام               یوسفی را ماه کنعان کرده ام

گر نمی کردم برایت اهتمام!                تو چگونه می شدی ماه تمام!؟

من دریدم پرده های وهم را !              من به مردم داده ام این فهم را

تا تو را از دیگران داده تمیز                  گشته ای این گونه آقا و عزیز

من دریدم پرده های ابر را                  من گسستم قید و بند صبر را

 

ای عروسک


ای عروس حجلۀ مشّاطه ها             تا به کی، ابزار این لکّاته ها!

بر کن از تن این قبای ننگ را              شستشو کن چهرۀ صد رنگ را

ای غزال چَرگه  صیّاد ها                  دست درزن سینۀ داماد ها

ای مگس، در تار و پود عنکبوت           شو بدر کن از سر این باد و بروت

پاره کن از پای جان این بند ها           شعله زن طومار این ترفند ها

خود تو دام دیگرانی ای اسیر            شیر دامن گیرِ صد روباه پیر

داده ای از دست،خویش خویش را     جُسته ای هر رِند کافر کیش را

شهره ای رایج سرِ بازارها               عنتر رقاصّۀ عیار ها

* * *

مردمان چون کودکانِ بالغند              کودکانه بر هوس ها طالبند

گر کُنی نفی هوس کین آورند          باز ، رو ، بر رسم دیرین آورند

تا ستانند از تو داد و انتقام             خواب را سازند بر چشمت حرام

بر نیاری گر دمی حاجات شان        زنده نا سازی اگر اموات شان

عقده کرده دشمن جانت شوند      سیل آسا بیخ و بنیانت کَنند

 

حرام لقمه:

 

هان سیاست را، پدر مادر کجاست      صدق در بازار آن چون کیمیاست

لعبتک های سیاست عنترند              هر یکی یک لوطی ای را منترند

من در این دنیای پر دزد و عسس        آزمون را ، رانده ام چندین فرس

دزد و شحنه گر، به ظاهر دشمن اند   در خفا اندام یک پیراهن اند

آن اسیرانی که رأسِ لشکرند            چون عروسک غرق زیب و زیورند

چون سگانِ آن شبانِ جاهلند            جمله از احوال گله غافل اند

هادی گرگند و حامی  بَره                عقل حیران مانَد از این مسخره

* * *

هان، سیاست را هزاران رنگ هاست     هر خُمی لبریز رنگ و ننگ هاست

هر زمانی، یک سیاست پیشه ای         با سلاح نو به نو اندیشه ای

کرده در بر جامۀ تدلیس را                  درس داده سال ها ابلیس را

با گروهی دکّه دار سود جوی              رنگ کرده روی و موی و خلق و خوی

ظاهراً طاووس  علیین شده                فاجری در سلک صدیقین شده

مصلحت را طالحی صالح شده             افسد النّاسی یلِ فاتح شده

از بهین الفاظ معجون ساخته               پرچم وعد و وعید افراخته

گشته محبوب القلوب خاص و عام        بهر خدمت کرده خواب خود حرام

تا سوار مرکب قدرت شده                 چون مغول غارت گر ملّت شده

خود شبان گردیده خصم گله ها          صد مناره ساخته از کله ها

بر خلاف آن همه وعد و وعید             گشته اشقی النّاس آن مرد سعید

آن اوایل دیده گان پر اشک بود           این اواخر رحم و شفقت کشک بود

آن اوایل مفلس و بی پول بود             این اواخر گنج ها زآنِ غول بود

آن اوایل مهر میهن بر دلش               این اواخر ینگه دنیا منزلش

آن اوایل خلق، فرزندان او                  این اواخر دشمنان جان او

خشت دادن بر دغل معمارها!            نیست بر زندان زدن دیوارها!؟

دست این شطرنج باز روزگار              هر زمان یک مُهره آرد روی کار

گه پیاده پیر را فرزین شود                گاه «شاهی» سرنگون از زین شود

گه شود رخ کیش و گه اسب و وزیر    تا چه سان بازی کند لیلاج پیر

من درین بازیچه و سودای خام          روزگاری چون تو افتادم به دام

گوهر علویّ جان آلوده شد              در گِل و لای لجن فرسوده شد

شهروا  کردندمان دلال ها               در کفِ عطار ها بقال ها

عنتر لوطی میان معرکه                  تا چه رقصی خواهدم آن مردکه

تا بدوشد کودکان کوی را                رنگ کرد اندر تنم هر موی را

کافل و نان آور لوطی شدم             الکن و پرکنده چون طوطی شدم

جست و خیزم با اشارت های او      هوش و گوشم بر عبارت های او

تا چه خواهد، آنچه خواهد آن کنم!   رو تُرُش سازم و یا خندان کنم!

تا چه باشد باب طبع کودکان         بایدم کوشید در اجرای آن

شمس تبریزی نبود، ار یار من        بود دست لوتیان افسار من

من که، بودم، بر مراد خاص و عام        باب میل هر چه پخته، هر چه خام

عنتر رقاص خلق روزگار                     منتر فرمایش خرد و کبار

خلق دنیا خوش به رقص عنترند          هر یکی شان عنتری را منترند

هان مکن باور بلوغ بالغان                 کودکانند، ار تو می بینی کلان

هر نفیسی باشد آن را بشکنند         شاخ توبا  گر بروید بر کنند

از شکستن حظّ و لذت می برند         تاج خار از آن سر عیسا نهند

سامری را پیش موسی بر کشند       تا نفیسی را بدل آذر زنند

مصطفی(ص) را درج دندان بشکنند    مرتضی(ع) ر ا تیغ کین بر سر زنند

نیک بنگر پهنۀ تاریخ را                    از حوادث جستجو کن بیخ را

بیخ ها را، توشه از زن بارگی است   خود نمائی هرزگی میخوارگی است

خود سکندر بندۀ تاسیس بود          بندۀ جادوی آن ابلیس بود

هر چه فاتح دیده چشم روزگار        کرده جانِ خلق ها را تارومار

خود، اسیر تار، طرّۀ دلدارها            او «غلام» و «یار»  فرماندار ها

چیست این تاریخ،دشتی پر ز خون    جلوۀ آیینۀ جهل و جنون

هر زمان یک فاتح دیوانه ای            رانده بر شهری، شده ویرانه ای

آنچه مانده، کاسه ها و کوزه هاست   فر و زیب، غرفه های موزه هاست

قبضۀ شمشیر یک دیوانه خوی          بر تمدن داده آب و آبروی

آن محقق گفته مال قیصر است         خالص و خُلّص در آن یک من زر است

آنچه در تاریخ عالم فتنه هاست          زین سیاست پیشه گان بی حیاست

زین حرامی زاده گان حیله کار           سیل خون ها دیده چشم روزگار

هر زمان آتش بیار معرکه                 بوده یک هنگامه سازی مضحکه

هر یکی از بهر اقناع زنی                 سوخته با یک شرر صد خرمنی

ای چنین نمّام های لاف زن              لاف تهمت ها زدند از بهر من

نی به تنها من که از عهد ازل           بوده این رسم و روال هر دغل

از زمان و عهد آدم بوالبشر               بوده اینسان مردمان حیله گر

مرده ریگان مجانین جهان                غرفه های، موزه ها را داده جان

زنده گشته خصلت دیوانه ها            خلق در گِردش چنان پروانه ها

تا قساوت حاکم دل هاستی          جهل و عصیان فاتح دنیاستی

در چنین دنیا و چونین رهبران           خود سیاست چیست دام رهزنان

گاه چرخیدن به چپ گاهی به راست     تا چه کالا در چه بازاری رواست

هان وداع این بت صد شوی کن           روی را زین قبله بر آن سوی کن

تا به کی فرمانبر غولان شدن             میزبان جهل را مهمان شدن

رو سوی محراب حق کن ای فکار        تا ببینی جلوه های روی یار

هر که در بزم سیاست باده خورد        هان مپنداری شراب ساده خورد

جان و روحش قبضۀ ابلیس شد         چون جذامی پُر ز لکّ و پیس شد

بحر را فاسد کند هر قطره اش           مهر را خامُش کند هر ذره اش

دل برآویزد تبار طرّه ای                         شیهۀ دُلدل کَشد خر کره ای

چون شدی از یک پیاله مسخ منگ          منگ باید شد ز دود چرس و بنگ

چون شدی سر مست و کیفور و ملنگ     گویدت پیر سیاست کای دبنگ

رو برای بزم ساقی زن بیار                    شوخ و شنگ و ماه سیمین تن بیار

رو  برای بزم عشرت می بیار                می بیار و دف بیار و نی بیار

ر و برای خم ساقی خون بیار               موی لیلی از سر مجنون بیار

قلب یوسف بر زلیخا رام کن                 حاضر اندر بزم ما احرام کن

مدح عزّا کعبه را انکار کن                   یکشبه الوند را هموار کن

رو، ز راه مصر سوی کربلا                   کن حسین ابن علی غرق بلا

رو خر عیسی بن مریم پی بزن            رو بَرِ یوسف برایش نی بزن

رو کن از آنجا به سوی ناصره              صد گره زن بر کلاف باکره

رو فلان ابن، فلان را کن سلام            گو فلانی را دهد از ما پیام

در فلان جا آن فلان جاسوسه ای است    جان ستان خلقی از یک بوسه ای است

یک کلید از رمز ما در دست اوست           فاتحان مفتوح چشم مست اوست

در دل آن امپراطور جوان                        ره گشاید با دو ابروی کمان

آنچه راز اندر دل شیدای اوست              در فلا ن کار آنچه عزم و رای اوست

گو فرستد زود با پیک صبا                     لحظه ای غفلت در این نبود روا

این یکی،یک خردل از آن خرمن است      یک ز صد، ز افسون و آن اهریمن است

جز دروغ و جز فریب و جز دغل              نیست این مکّار را زیر بغل

عقل پوک و کار شرّ و فکر پوچ!              از چنین پوچی نداری قصد کوچ!؟

در بیابان ها خر کولی شدن                در سیاست به که مستولی شدن

این چه استیلاست بر مستولیان          دست دیگر ساربانست این عنان

هان طلاق این زن مکاره کن               طفل دل زار است، آنرا چاره کن

واستان خود را ز چنگ این و آن           تازه کن جان و مصفّا کن روان

ای غریق و رطۀ بحر جنون                 همتی کن زین خطر بازآ برون

دست بر دامان خضرِ راه زن              خیمه و خر گاه اوج ماه زن

 

صیدها وصیادها

 

این سیاست چیست نخجیر و شکار      بند و بست چند تن ناسازگار

دام ها و پر ز رنگین دانه ها                گسترانیده کنار لانه ها

جوز و موز و لوز و حلوا و شکر              گندم و ماش و جو و حب البقر

ران گاو و شاخ قوچ و پیه خوک           دمب میش و سمب آهو تخم غوک

باب دندان هر آن جنبیده ای است       دل ز حب آب و نان آکنده ای است

در کمین گه چون شکار آمد به دام      منتقل شد بر حصار و گشت رام

چند روزی چاق و پروارش کنند           بود اگر یک من دو خروارش کنند

اوستادان درس نخجیرش دهند          فن رام «دمنه» و «شیرش» دهند

صید را آلوده، صیادش کنند               در فن نخجیر استادش کنند

می فرستندش سوی ایل و تبار          با غرور و عز و ناز و افتخار

دسته دسته پیش بازش میروند          فوج فوج اندر قفایش می روند

کرگدن گوید سلام ای بخت یار           خود کجا بودی که گشتی نو نوار

پیل گوید لله الحمد ای عزیز               روی و مویت گشته براق و تمیز

شیر گوید چاق و برنا گشته ای          بهتر و نیکو تر از ما گشته ای

ببر گوید بَه بَه از این آب تو                 آن لبا ن سرخ چون عناب تو

یوز گوید خوش بحال روز تو                بهتر از من گشته یال و پوز تو

خوک گوید خیک روغن گشته ای        چاق و چرب و چیل چون من گشته ای

گرگ گوید در کدامین گله زار             میش های چاق کردی نوش خوار

کاسۀ چشمت چنین پر خون شده     چنگ و دندان تیز و قد موزون شده

خرس گوید باد کرده غبغبت             خوش گذشته گوئیا روز و شبت

گاو گوید شاخ هایت از کجاست        شاخ نتوان گفت گوئی کهرباست

سار گوید خوش نواتر از منی            بَختوَر تو از کدامین گلشنی

الغرض هر یک از آن طیر و وحوش      می ستایند این جوِ گندم فروش

هر یکی منت کش یارو شوند          دست بر دامان لطف او شوند

جملگی افتند چون گرگ دله           از هوای نفس در دام و تله

آن زمان آگه شوند از رمز و راز         گر تو بینی هیچ نشناسیش باز

این سیاست جان من چون جنگل است     پر ز بید کاج و سرو و انگل است

پر ز یوز و باز و شیر و کرکس است          گُل اسیر تودۀ خار و خس است

عندلیبان جزیه بر زاغان دهند                قمریان بر کرکسان تاوان دهند

باج گیرد جاهلان از عاقلان                  خار بر گل خاره بر دُر حکمران

هر کنامی خفته شیر شرزه ای             هر کناری چند مار گرزه ای

نو غزالان پرورد جان تا که شیر              بر کشد بر سیخ گردد سیر سیر

ما بقی را روبه و ببر بیان                      از تصّدق سر نماید نوش جان

این سیاست چون تجارت خانه هاست     پر ز دام رنگ و رنگ و دانه هاست

جنس این مکّاره بازار بزرگ                    هست رانِ برّه و دندان گرگ

یک طرف پتک است و تیر است وکمان     یک طرف آغشته بر خون نوجوان

تا کدامین را پسندد مشتری                مفصل انگشت یا، انگشتری

تاجرانِ این تجارت خانه ها                  پر در آن باروت و خون پیمانه ها

جان ستانند ار که باروتت دهد             پیله گیرد، شاخۀ توتت دهد

حیله و مکر و فسون دلال اوست         جمجمه، سرمایۀ جوّال اوست

درس استاد سیاست مغلطه است      سر نوشت خلق در آن ملعبه است

گاه گوید قبله سوی خاور است          چون ورق برگشت جای دیگر است

سوزنی در بین چند آهنربا                جملگی در جذب، پنهان، برملا

گرد سوزن هست سوزن دار ها         در رصدبانی، سر و سردارها

باید اول عقل اینان را ربود                چون که چشم آن نگهبانان غنود

حاصل آید نیت و مطلوب ما               می شود مطلوب ما مجذوب ما

قطب های دیگر آهن ربا                   در پی، هر یک قفا، اندر قفا

روز و شب در اهتمام و کوشش اند     با نگهبانان آن، در جوشش اند

تا ربایندش ز چنگال رقیب                 یک عروس و این همه خواهان حبیب

نفت ایران فی المثل آن سوزن است    خود زبان بر شرح این سِر الکن است

جر و بحث و شرح و بسط و گیر و دار    نیست الّا از برای وصل یار

مقصد اصلی ز صد میلیون کلام          نفت و نفت  و نفت باشد و السّلام

آلت دست اند این بازیگران                رشتۀ بازی به دست دیگران

چند نادانسته از خوش باوری            میکند بهر وطن خنیاگری

بی خبر از آنکه پشت پرده ها           جذب سوزن می کند آهنربا

یک نگه کافی است بر تاریخ شرق     دیو استعمار در هر رعد و برق

خیره کرده جاذب و مجذوب را          منگ کرده غالب و مغلوب را

گه زلیخا را بَرَد خرسِ شمال              می کند عریان درون حجله  وصال

گاه هجران دیده داماد جنوب             تنگ در بر می کشد این یار خوب

جملگی کاهند، دست گردباد            خود نمی داند کجا خواهد فتاد

باد و بوران سیاست دم دمی است     دم همه دم در فزونی و کمی است

ناگهان بر جنبد از قطب شمال            بر هواخواه جنوب آید زوال

گاه بر توفد از اقطار جنوب                 می کند بهر شمالی ها غروب

عقل حیران در ورق گردانی اش        از خروش و از سکون آنی اش

هان سیاست چیست، بازاری شلوغ  نقد رایج اندر آن قلب و دروغ

دوغ دادن بر جماعت جای شیر         آب کردن جای نافه زفت و قیر

وندر آن بازار هر سو جیب بر             شمر طینت، لیک در دیدار حُر

پرسه زن در حول و حوش مشتری     تا بُرَد سبّابه یا انگشتری

آب کردن، جای روغن دنبه را            شیر کردن، روی و موی گربه را

تنگ هم کردن، زیر و زعفران            داخل اکسیر کردن شوکران

گم در آن، فرق مطّلا و طلا              زرّ و مسّ و قلع و کاه و کهربا

بند بازان سیاست هر زمان               کرده یک نوعی مچل خلق جهان

گاه در یونان «پرلکلیس» آورد             گاه دزدی چون «اوناسیس» آورد

آن، دم از عصر طلایی می زند           سکۀ فرمانروایی می زند

گه کَشَد سقراط را بر کهکشان         گه نشاند پای خمّ شوکران

گه دهد داد سخن در مدح او            گه فلک را کر کند از مدح او

آن دگر زر مسلک تخم حرام             گستراند پیش پای بیوه دام

دودمانی را ز پی ویران کند              تا که خود را شهره در دوران کند

این ره و رسم نظام  الملک هاست   قول او با فعل او از هم جداست

در کتابش دم ز قُدسیین زند           وز مقام اولیای دین زند

در سیاست نامه همتای ملک        در صدارت رند سرتا پا کلک

در نوشتن تالی سلمان پاک           در  عمل سفّاک ننگ روی خاک

گاه عندالاقتضا زاهد شود              گه به خلوت ساقی و شاهد شود

در ریاضت مثل مرتاضان هند           در سیاست ختم عیّاران رند

کای جماعت من ریاضت پیشه ام   نیست جز فقر و غنا اندیشه ام

ایها المخلوق این عبد ذلیل           حکم حق را کرده در خدمت دلیل

تا رُباید هوش مردم را ز سر          ظلم راند از حلب تا کاشغر

کاین یک از صدها نبوغ رهبر است         تا کجا بین ملک سلطان سنجر است

در کتابت با پری هم بر شود                در صدارت چاکر سنجر شود

در کتابت دم زند از عدل و داد              در صدارت می دهد جانها به باد

در کتابت کفّه را میزان کند                 در صدارت داد را زندان کند

در صدارت بندۀ شاه شقی                در کتابت راد مردی متّقی

در کتابت وصف پیغمبر کند                 در صدارت خدمت سنجر کند

گر کسی گقتار بی کردار خواست       خواجه در این کار چونان اولیاست

وز عمل جوید کس از گفتار او             خصم خوانند و تبه هنجار او

راه اصلاح بشر این راه نیست            خیر خواهی در دل خودخواه نیست

آن مفسر کرده ثابت کاین سنان        هست زآن، پادشاهی قهرمان

کرده چون شانِ عسل در کارزار         سینه های نوجوانان تارومار

آن محقّق گفته این تیغ دو دم           هست ز آنِ پهلوان دشت غم

چو ن کدو سرها جدا کرده ز تن             کلّۀ خُرد و کلان و مرد و زن

دشت ها را کرده جالیز کدو                   تا نماند زنده یک تن از عدو

آن مدّرس گفته کاین برّان تبر                  یادگار است از یلی چون شیر نر

هر نهالی بوده در باغ خدا                     کرده با یک ضربت از بیخش جدا

آن یکی قندیل یک دروازه ای است                        از دل تاریخ کشف تازه ای است

بس دخیل افتاده بر آن بی نوا       قفل بر دروازه، دشمن در قفا

آلت قتّالۀ عصر حجر          در تمدن گشته استاد بشر

در دل تاریخ ای بس رازهاست         جمله  نیرنگ سیاست باز هاست

بر بشر اینان امارت کرده اند       جنگ ها و قتل و غارت کرده اند

بحر استمرار استیلای زور       کرده پهنای زمین را پر ز گور

تا کند ثابت به زیبا دلبرش         تاخته بر ترک و تازی لشکرش

کاین منم از جمله سر ها سرم        غرق پولاد است و آهن پیکرم

این منم فرمانروای عالمم           برترین فرزند نسل آدمم

یک دم ار بی خون بماند جام من      محو کن از لوح عالم نام من

این جنایت پیشه گان خیره سر        در سیاست هست الگوی بشر

دیگران آتش بیار معرکه             تا شود فرمانروایی مردکه

بی شعوری کام جوید از حبیب         زهر سازد شهد بر کام رقیب

تا شود فرمانروا یک قُلتشن          منتر خود کرده خلق یک وطن

پست کرده هر تنی سر داشته          دل به سوی امر داور داشته

مثله کرده هر تنِ آزاده ای              دل به فرمانِ حقیقت داده ای

شاعر و هم سازی این ناکسان         چیست فرق بلبلان با کرکسان

یک خراسانی پاک زنده دل       پا کشیده از حفیض آب و گل

بهر ارشاد بشر بسته کمر            خلق را سازد ز قرآن با خبر

آن «مزینانی» راد بی قرین          برترین فرزانۀ ایران زمین

آن خراسانی اعجاز آفرین       هر دمی او را هزاران آفرین

کرده پاک آیینۀ دل از غبار         تا عیان گردد در آن رخسار یار

بر دریده پرده های وهم را          صیقلی کرده عیار فهم را

سر نهاده در کف پیکار حق      بر کشیده پرده از رخسار حق

غوص کرده در تک دریای دین          پای هم پای امیر المومنین(ع)

غور کرده در کتاب مستطاب      یافته از گنج قرآن زرّ ناب

همچو شمس الحق ندای حق زده         بر سر بت خانه ها بیرق زده

گشته طالع همچو خور از خاوران      کرده روشن کشور جان و روان

هر کلامش صد کتاب شعر نغز      از نهان پوست عریان کرده مغز

خفته گان بیدار کرده شمس وار       کای شما خوابیده خلق این دیار

این چه تباهی از چه نامی زندگی         تا به کی این ذلت و درماندگی

 

سجدۀ شکر

 

سپاس آن خطا پوش بخشنده را                  خداوند مهر درخشنده را

به امداد او رَستم از بندها                          از آن دام زر تار ترفند ها

رهیدم از آن هنگ و فرهنگ ها                     که دل را کند سخت چون سنگ ها

از آن دام رنگین تزویر ها                          که چون گربه مسکین کند شیرها

از آن سیرک پر زرق و برق بزرگ               که در جلد میش است درنّده گرگ

از آن آغل گنده پروارها                             به دریای شهوت نگون سارها

از آن ترمه پوشان شیرین ادا                     خوش اندام و خوش پوش و  قامت رسا

بتان پری چهرۀ مه لقا                           بیک موی صد دل کشد در قفا

از آن دین فروشان از دین جدا                   ز تدلیس پوینده راه خدا

به ظاهر همانند حور و ملک                        ولی در سیاست سراپا کلک

اگر خلق دنیا در آید ز پای                         وی از دل زند بانگ حمد خدای

اگر کفر ویران کند کاخ دین                                    نگوید به دل از اسف آخ دین

ولی پیش مردم دم از دین زند                    وز انجیل و تورات و آئین زند

تو گوئی جز او هیچ دین دار نیست             چون او هیچ وجدان بیدار نیست

رهانید حق جانم از چاه ویل                        وز آن لجّۀ مرگ و توفنده سیل

از آن رویه کاریّ و ز آن بند و بست           ز چنگال یک چند تن زر پرست

که در خواب هم طرح یغما کنند                   چه سان قلب با اصل سودا کنند

محیطی سراپا ریا و فریب                          ولی هر که بینی اصیل و نجیب

طبیب اش مدام از پی بند و بست                مریض از همه بیش آرد بدست

نه از بهر خدمت که از بهر پول                    یکی گر که مفلس بوَد لاقبول

زر اندوز بی رحم دانش فروش                   صدای قدوم مریضان به گوش

که کی از در آید پریشان مریض                 ز حق ویزیت اش شود مستفیض

طبیبی که کاغذ فروشی کند                                   وز آن پولها باده نوشی کند

طبابت مگر کان تجارت بود                                    چنین علم دام ضلالت بود

مریض ار ندارد به کف مایه ای                   نه بیند ز درمانگرش سایه ای

پناهی ندارد به جز تیره گور                       چنین علم را گو بَرَد مرده شور

ادیب اش بری از اصول ادب                      نظر باز و افسونگر و بوالعجب

کشیش اش دغل کار و قیصر مآب              کند قلب عیسی دمادم کباب

کند موعظت هر به پیر و جوان                   شب و روز خود مست آب رزان

یگانه خدا را هزاران سپاس                         که جانم رها ساخت از حق ناس

آخرین بروز رسانی در دوشنبه, 23 بهمن 1391 ساعت 06:31